Terug in de tijd: De patiëntenstop voor transgenders

Van 18 december 2013 tot 23 mei 2014 handhaaft het VU Medisch Centrum (VUmc) een patiëntenstop voor transgenderoperaties. Door deze tijdelijke stop is het in die periode onmogelijk voor transgenders om zich aan te melden voor een operatie. Een tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen in die vijf maanden.

Door Martin van Hemert

Op woensdag 18 december verspreidt het VUmc een persbericht, met daarin de boodschap dat het medisch centrum overweegt om een patiëntenstop voor transgenders in te voeren. Het VUmc voelt zich daartoe genoodzaakt omdat er te weinig financiële middelen beschikbaar zijn om goede zorg te kunnen bieden voor transgenders. Anders gezegd: waar het VUmc 10 miljoen euro nodig heeft voor transgenderzorg in 2014, komen de zorgverzekeraars met ‘maar’ 3 miljoen over de boeg.

In het persbericht staat onder andere dat het aantal aanmeldingen met bijna 200 procent is gestegen in de jaren 2011, 2012 en 2013. Jaarlijks melden zich ongeveer 400 volwassenen en ruim 200 kinderen bij het VUmc  voor transgenderzorg en landelijk gezien verzorgt de Amsterdamse genderkliniek bijna 85 procent van alle transgenderzorg. Transgenders die op 18 december op de wachtlijst staan kunnen nog een operatie ondergaan, aanmeldingen na 18 december worden niet meer in behandeling genomen.

Transgender Netwerk Nederland (TNN) is een samenwerkingsverband, van (belangen)organisaties voor transgenders. Zij vreest dat de maatregel van het VUmc ervoor zorgt dat transgenders naar het buitenland gaan om de operatie uit te laten voeren. TNN-voorzitter Carolien van de Lagemaat zegt zelfs dat de stop ernstige gevolgen gaat hebben voor het welzijn van veel Nederlandse transgenders.

Onderzoek

Op 6 januari 2014 wordt de patiëntenstop definitief. Weken gaan voorbij tot er op 4 februari in de Tweede Kamer vragen worden gesteld aan minister Schippers van volksgezondheid.  Pia Dijkstra (D66) Renske Leijten (SP) en Linda Voortman (GroenLinks) stellen ieder afzonderlijk schriftelijke vragen over de situatie bij het VUmc. Op 25 maart bericht de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) dat het een onderzoek gaat starten naar de transgenderproblematiek. De autoriteit verkent of zorgverzekeraars hun zorgplicht schenden en of het VUmc aanmerkelijke marktmacht heeft.

Op 1 mei meldt diezelfde NZa aan minister Schippers in een brief dat het onderzoek door wordt gezet. De NZa ziet namelijk voldoende aanleiding om verder onderzoek te doen, voortkomend uit de verkenning. In die verkennende fase kreeg de NZa signalen van patiënten dat de patiëntenstop tot grote psychische problemen zou leiden. Volgens de zorgautoriteit een zorgwekkende en onwenselijke situatie.

Goed nieuws

Zo plotseling als het nieuws over de patiëntenstop op 18 december kwam, zo plots komt ook op 23 mei het bericht dat de patiëntenstop weer wordt opgeheven. Met ingang van maandag 26 mei kunnen transgenders zich weer aanmelden voor een operatie in het VUmc. In het bericht van het VUmc staat onder andere dat er een overeenstemming is over de financiering van de  genderzorg, voor zowel 2014 als daarna. TNN reageert verheugd op haar eigen website: “Wij zijn vooralsnog heel blij dat de mensen die heel lang in de steek zijn gelaten door zorgverzekeraars en het VUmc, nu weer vooruit kunnen kijken.”

Vraagtekens

Toch zet TNN ook zijn vraagtekens bij de opheffing van de patiëntenstop. “TNN is benieuwd hoe spoedig transgenders terecht kunnen wanneer zij zich komende maand aanmelden bij het Zorgcentrum voor Genderdysforie van het VUmc. Het ontstaan van nieuwe lange wachtlijsten acht TNN onaanvaardbaar.” Ook vindt TNN dat er nog veel nodig is om de transgenderzorg toegankelijk en betaalbaar te houden. “TNN zal daar scherp op toezien als deelnemer aan het overleg over dit toekomstplan.”

Deze vragen gaat Loep in de komende weken proberen zo duidelijk mogelijk te beantwoorden, in opdracht van Nieuws.nl.